พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย หมวดสระ โอ

โอก (นปุงสกลิงค์) น้ำ, สถานที่อยู่

โอกปฺปนิย (วิเสสนะ) ควรเชื่อถือ

โอการ (ปุงลิงค์) เจียมตัว

โอกาส (ปุงลิงค์) ห้อง, ที่โล่งแจ้ง

โอกิณฺณ (กิริยากิตก์) กระจัดกระจายแล้ว

โอกิรณ (นปุงสกลิงค์) การกระจัดกระจาย, การโปรย

โอกิรติ (กิริยาอาขยาต) โปรย, เท

โอกฺกนฺต (กิริยากิตก์) โปรยแล้ว, เทแล้ว

โอกกนฺติ (อิตถีลิงค์) การเข้า

โอกฺกนฺติก (วิเสสนะ) เกิดขึ้นอีก

โอกฺกมติ (กิริยาอาขยาต) เข้า, ตกอยู่ใน

โอกฺกมน (นปุงสกลิงค์) การเข้า,การตก

โอกฺกมฺมนฺต เข้า, ตก

โอกฺกมฺม จากไป

โอกฺขิตฺต (กิริยากิตก์) ขว้างแล้ว

โอกฺขิปติ (กิริยาอาขยาต) ขว้าง, ปลงลง

โอคจฺฉติ (กิริยาอาขยาต) ตกลง, จมลง

โอคธ (วิเสสนะ) รวมแล้ว,ท่วมแล้ว

โอคยฺห, โอคาหิย  ซึบซับแล้ว

ฯลฯ

พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย หมวดสระ เอ

เอก (วิเสสนะ) หนึ่ง, แน่นอน,ไม่รู้

เอกก (วิเสสนะ) เดี่ยว,โสด, โดดเดี่ยว

เอกกฺขี (วิเสสนะ) มีตาข้างเดียว

เอกคฺค (วิเสสนะ) สงบ, เอกคฺคตา (อิตถีลิงค์) ความสงบแห่งใจ

เอกจฺจ,เอกจฺจิย (วิเสสนะ) บางพวก,จำนวนหนึ่ง, จำนวนสองสาม

เอกชฺฌํ (วิเสสนะ) ด้วยกัน,ในที่เดียวกัน

เอกโต (อัพพยศัพท์) โยความเป็นอันเดียวกัน

เอกตตฺต (นปุงสกลิงค์) เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน,ความตกลง

เอกทา (วิเสสนะ) ครั้งหนึ่ง

เอกนฺต (วิเสสนะ) โดยส่วนเดียว,แน่นอน, สูงสุด

เอกนฺติก (วิเสสนะ) ทางเลือก,มีหนึ่งในระหว่าง

เอกปฏิลิก (วิเสสนะ) มีหนังเพียงผืนเดียวสำหรับปู

เอกปทิกมคฺค (ปุงลิงค์) ทางเท้า

เอกมนฺตํ (วิเสสนะ) ที่ข้างหนึ่ง

เอกเมก,เอเกก (วิเสสนะ) หนึ่งต่อหนึ่ง,แต่ละ

เอกวิธ (วิเสสนะ) คล้ายคลึงกัน,โดยส่วนเดียว

เอกโส (วิเสสนะ) โดยส่วนเดียว, แต่ละอย่าง

เอกํส,เอกํสิก (วิเสสนะ) แน่นอน

เอกากี ผู้โดดเดี่ยว

เอกายน (ปุงลิงค์) คนทางเดียว,วิธีการเดียว

เอกาสนิก (วิเสสนะ) ผู้กินมื้อเดียว

ฯลฯ

พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย หมวดสระ อู

อูกา (อิตถีลิงค์) เหา,เล็น

อูน (วิเสสนะ) น้อย,เล็กน้อย

อูนตฺต (นปุงสกลิงค์) อูนตา (อิตถีลิงค์) ข้อบกพร่อง

อูมิ (อิตถีลิงค์) คลื่น

อูรฏฺฐิ (นปุงสกลิงค์) กระดูกขาอ่อน

อูรุ (ปุงลิงค์) ขาอ่อน

อูส (ปุงลิงค์) สารน้ำเกลือ

อูสร (วิเสสนะ) น้ำเกลือ

อูหจฺจ  ดึงออกแล้ว, ปลดออกแล้ว

อูหทติ (กิริยาอาขยาต) ปลด, เอาชนะ

อูหสติ (กิริยาอาขยาต) หัวเราะเยาะ

อูหน (นปุงสกลิงค์) การพิจารณา, การสั่งสม

อูหนติ (กิริยาอาขยาต) ดึงออก, กำจัด

อูหา (อิตถีลิงค์) การพิจารณา

ฯลฯ

พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย หมวดสระ อุ

อุกฺกํส (ปุงลิงค์) ยอดเยี่ยม

อุกฺกํสนา (อิตถีลิงค์) การสรรเสริญ,การยกย่อง

อุกฺกํเสติ (กิริยาอาขยาต) ยกย่อง,สรรเสริญ

อุกฺกฏฺฐ (วิเสสนะ) สูง, โดดเด่น, ยอดเยี่ยม,มีความชำนาญพิเศษ

อุกฺกฏฺฐิต (กิริยากิตก์)  เดือด,

อุกฺกณฺฐติ (กิริยาอาขยาต) ไม่พึงพอใจ

อุกฺกณฺฐนา (อิตถีลิงค์) ไม่พึงพอใจ

อุกฺกณฺฐิต (กิริยากิตก์) การไม่พึงพอใจ

อุกกณฺณ (วิเสสนะ) มีหูชัน

อุกฺกนตติ (กิริยาอาขยาต) ตัด,ฉีกทิ้ง

อุกฺกา (อิตถีลิงค์) คบเพลิง

อุกการ (ปุงลิงค์) อุจจาระ

อุกฺกาสติ (กิริยาอาขยาต)  ไอ

อุกฺกาสิต (กิริยากิตก์) ไอแล้ว

อุกฺกุชฺช (วิเสสนะ) ติดตั้ง, หงาย

อุกฺกุชฺเชติ หงาย, ก้มตัว

อกฺกชฺชน (นปุงสกลิงค์) การหงาย

อุกฺกุฏิก (วิเสสนะ) นั่งยองๆ

อุกฺกุฏฺฐิ (อิตถีลิงค์) ตระโกน

อุกฺกุส (ปุงลิงค์) เหยี่ยว

อุกฺกูล (วิเสสนะ) ชัน,สูงชัน

ฯลฯ

พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย หมวดสระ อี

อีฆ (ปุงลิงค์) อันตราย

อีติ (อิตถีลิงค์) เสนียดจัญไร

อีทิส (วิเสสนะ) เช่นนั้น

อีรติ (กิริยาอาขยาต) เคลื่อนไหว, สั่นสะเทือน

อีเรติ (กิริยาอาขยาต) พูด,กล่าว

อีส (ปุงลิงค์) ผู้เป็นเจ้า, ผู้ปกครอง

อีสก (วิเสสนะ) นิดหน่อย

อีสา (อิตถีลิงค์) งอนไถ

อีหติ (กิริยาอาขยาต) พยายาม

อีหา (อิตถีลิงค์) อีหน (นปุงสกลิงค์) ความพยายาม,ความบากบั่น

ฯลฯ

พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย หมวดสระ อิ

อิกฺขน (นปุงสกลิงค์) การมองเห็น, การมองดู

อิกฺขนฺณิก (ปุงลิงค์) หมอดู

อิกฺขติ (กิริยาอาขยาต) มองดู

อึคิต (นปุงสกลิงค์) ท่าที,สัญลักษณ์

อิงฺฆ (อัพพยศัพท์) เชิญเถิด

อิจฺฉ (วิเสสนะ) ความปรารถนา, ความต้องการ

อิจฺฉก (วิเสสนะ) ผู้ปรารถนา

อิจฺฉติ (กิริยาอาขยาต) ปรารถนา, ต้องการ

อิจฺฉน (นปุงสกลิงค์) อิจฉา (อิตถีลิงค์) ความปรารถนา

อิจฉิต (กิริยากิตก์) ปรารถนาแล้ว,ต้องการแล้ว

อิชฺฌติ (กิริยาอาขยาต) พยายาม, ประสบความสำเร็จ,รุ่งเรือง

อิชฺชน (นปุงสกลิงค์) อิชฺชนา (อิตถีลิงค์) ความสำเร็จ, ความพยายาม

อิชฺฌิต (กิริยากิตก์) ประสบความสำเร็จแล้ว, รุ่งเรืองแล้ว

อิญชติ (กิริยาอาขยาต) เคลื่อนไหว, กวน,คน

อิญฺชน (นปุงสกลิงค์) อิญฺชนา (อิตถีลิงค์) การเคลื่อนไหว

อิญฺชิต (กิริยากิตก์) เคลื่อนไหวแล้ว, สั่นสะเทือนแล้ว, (นปุงสกลิงค์) การเคลื่อนไหว,การสั่นสะเทือน

อิฏฺฐ (วิเสสนะ) น่าชอบใจ

อิฏฺฐกา, อิฏฺฐิกา (ปุงลิงค์) อิฐ

อิณ (นปุงสกลิงค์) หนี้

อิณายิก (ปุงลิงค์) ลูกหนี้

อิตร (วิเสสนะ) อื่น

ฯลฯ

พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย หมวดสระ อา

อากงฺขติ (กิริยาอาขยาต) หวัง, ปรารถนา

อากงฺขน (นปุงสกลิงค์) อากงฺขา (ปุงลิงค์)  ปรารถนา, ต้องการ,มุ่งหวัง

อากงฺขมาน ความปรารถนา, ความต้องการ,ความหวัง

อากฑฺฒติ (กิริยาอาขยาต) คร่ามือ,ดึงมา

อากฑฺฒน (นปุงสกลิงค์) ดึงมา, คร่ามา

อากปฺป (ปุงลิงค์) ความดำริ

อากมฺปิต (กิริยากิตก์) สั่นสะเทือนแล้ว

อากร (ปุงลิงค์) เหมือง, สถานที่ผลิต

อากสฺสติ (กิริยาอาขยาต) ดึงมา,คร่ามา

อาการ (ปุงลิงค์) ลักษณะ,เงื่อนไข, สภาวะ, ปรากฏการณ์

อากาส (ปุงลิงค์) ท้องฟ้า, อากาศ

อากิญฺจญฺญ (นปุงสกลิงค์) ความไม่มีอะไร, การไม่มีความเป็นเจ้าของใดๆ

อากิณฺณ (กิริยากิตก์) กระจัดกระจายแล้ว

อากิรติ (กิริยาอาขยาต) กระจัดกระจาย

อากุล, อากุลีภูต (วิเสสนะ) สับสน

อาโกฏน (นปุงสกลิงค์) การเคาะ,การกระตุ้น

อโกฏิต (กิริยากิตก์) บีบ, กั้น

อาโกเฏติ (กิริยาอาขยาต) เคาะ, ตี

อาขุ (ปุงลิงค์) หนู

อาขยา(อิตถีลิงค์) ชื่อ, อาขยิกา (อิตถีลิงค์) เรื่อง

อาขยาต (นปุงสกลิงค์) คำกิริยา

ฯลฯ

พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย หมวดสระ อ

อกฏ, อกต (วิเสสนะ) ไม่ทำ, ไม่ปรุงแต่ง

อกญฺญู (วิเสสนะ) ไม่รู้คุณที่ผู้อื่นกระทำไว้แล้ว

อกมฺปิย (วิเสสนะ) ไม่เคลื่อนไหว, ถาวร, มั่นคง

อกรณ (นปุงสกลิงค์) ไม่กระทำ

อกรณีย (อัพพยศัพท์) สิ่งที่ไม่พึงกระทำ,สิ่งที่ไม่ควร, การกระทำที่ไม่เหมาะสม

อกโรนฺต (อันตะ)  ไม่กระทำอยู่

 อกจ (วิเสสนะ) ไม่มีที่ติ

อกามก (วิเสสนะ) ไม่ปรารถนา

อกาล (ปุงลิงค์) ไม่ใช่กาล,เวลาที่ไม่เหมาะสม. (วิเสสนะ) พ้นฤดู

อกาสิ (อดีตกาล) ได้กระทำแล้ว

อกิริย (นปุงสกลิงค์) ไม่ทำ

อกิญฺจน (วิเสสนะ) ไม่มีอะไร

อกิลาสุ (วิเสสนะ) ไม่เหน็ดเหนื่อย, กระฉับกระเฉง

อกุฏิล (วิเสสนะ) ตรง, ซื่อสัตย์, ไม่คด

อกุโตภย (วิเสสนะ) ปลอดภัยจากทุกที่

อกุปฺป (วิเสสนะ) มั่นคง, ไม่สั่นสะเทือน

อกุสลา (นปุงสกลิงค์) เป็นบาป, การกระทำที่ไม่ดี,(วิเสสนะ) ไม่มีทักษะ

อโกวิท (วิเสสนะ) ไม่ฉลาด

อกฺก (ปุงลิงค์) ดวงอาทิตย์

ฯลฯ

ความในใจในการนำเสนอ ”พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย”

งานเรียบเรียง ”พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย” เป็นไปได้ก็ด้วยการใช้วิกฤติเป็นโอกาสนั่นเอง โดยเรื่องมีอยู่ว่าเมื่อสามปีกว่ามาแล้วผมมีเวลามากในช่วงที่ไปโรงพยาบาลกับอาจารย์เขาเป็นเวลาติดต่อยาวนานมาก

ในช่วงวันและเวลารอคอยการตรวจจากนายแพทย์เจ้าของไข้ที่แต่ละครั้งต้องใช้เวลานานบ้างไม่นานบ้างในแต่ละครั้งที่ไป ผมก็จะใช้เวลาช่วงนั้นอ่านหนังสือพจนานุกรมบาลี-อังกฤษที่ชื่อ Concise Pali-English Dictionary  ของท่าน A.P. Buddhadhatta Mahathera  

ผมอ่านแบบตั้งใจอย่างเต็มที่โดยต้องการใช้พจนานุกรมเล่มนี้เป็นตัวแบบที่จะนำมาถ่ายทอดเป็น “พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย” ซึ่งจะเป็นเล่มของผมเอง

ผมได้พยายามเรียบเรียงพจนานุกรมเล่มนี้แบบค่อยเป็นค่อยไปเมื่อทำเสร็จตรงหมวดอักษรตัวใดก็จะนำไปโพสต์ลงในเพจของ FACEBOOK ทำอยู่อย่างนี้เป็นเวลาสามปีก็ไม่มีที่ท่าจะแล้วเสร็จเนื่องจากมีภารกิจการสอนอยู่แทบจะเต็มมือทุกภาคการศึกษา

แต่มีอยู่วันหนึ่งเกิดวิกฤติซึ่งมาจาก "ทุกข์ทางใจอย่างหนึ่ง”   ผมจึงได้ใช้วิกฤติครั้งทีสองนี้เป็นแรงผลักดันใจฮึดสู้ "แบบไม่เสร็จไม่เลิก” ทำติดต่อกันอยู่ไม่กี่วัน "พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย” ก็มีสภาพเกือบจะสำเร็จอย่างสมบูรณ์ และอาจจะเสร็จสิ้นสมบูรณ์อย่างเต็มที่ในวันที่ผมจะอายุครบ 70 ปีในวันที่ 2 เมษายน 2562 ที่จะถึงอีกไม่กี่วันนี้ก็ได้

เมื่องาน "พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย”สำเร็จแล้วเช่นนี้ ก็ใคร่จะได้นำเสนอผลงานชินนี้โดยผ่านทาง FACEBOOK  ใน Page ชื่อ  ”พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย” 

แต่เนื่องจากเฟซบุ๊กกำหนดความยาวในการโพสต์ข้อความไว้ ผมจึงได้ตัดข้อความยาวๆ ที่มีหลายศัพท์ของแต่ละหมวดตัวอักษรให้เหลือจำนวนศัพท์น้อยลง

ครั้นเมื่องานเรียบเรียงพจนานุกรมเล่มนี้ได้เสร็จสิ้นสมบูรณ์ก็จะได้นำไปโพสต์ลงใน Blogger.com ที่ไม่ได้มีการกำหนดข้อจำกัดในการโพสต์ข้อความในโอกาสต่อไป

ขอท่านทั้งหลายจงมาร่วมอนุโมทนาบุญจากการจัดทำ”พจนานุกรมศัพท์บาลี-ไทย” ฉบับนี้ทุกคนทุกท่านเถิด

พลเรือตรี รศ.ทองใบ ธีรานันทางกูร